Opinia PACTT w sprawie projektu Ustawy o wspieraniu działalności naukowej z FNP z 30.07.2018 r.

Porozumienie Akademickich Centrów Transferu Technologii ocenia projekt w przedstawionej wersji negatywnie i postuluje kontynuację prac nad ustawą. Projekt wymaga wprowadzenia istotnych zmian, w szczególności dotyczących:

  • wprowadzenia postanowień gwarantujących ścisłą, strategiczną współpracę instytutów z uczelniami z których pochodzą wszyscy członkowie zespołów badawczych oraz z przedsiębiorcami,
  • doprecyzowania planowanej działalności wirtualnych instytutów badawczych,
  • zmiany katalogu podmiotów mogących zarządzać instytutami.

Uwagi PACTT wynikają nie tylko z oceny przedstawionego projektu, ale również z analizy publikacji dotyczących statusu i funkcjonowania VIB - Vlaams Instituut voor Biotechnologie, flamandzkiego instytutu, na którego wzór powołuje się w uzasadnieniu projektu ustawodawca.

Projekt ustawy opisuje mechanizm finansowania prac badawczych „od pomysłu do produktu” w sposób niezwykle ramowy, co nie pozwala w sposób jednoznaczny stwierdzić, czy „rozwój konkurencyjności podmiotów krajowych” nie odbędzie się kosztem autonomii uczelni, szczególnie w zakresie zarządzania mieniem w postaci własności intelektualnej oraz infrastruktury badawczej.  Na postawienie powyższego pytania pozwalają zawarte w projekcie ustawy zasady i tryb dysponowania środkami. Umowa o finansowanie zespołu badawczego ze środków Funduszu określać ma m.in. „zakres praw wynikających z przyznania praw autorskich i pokrewnych oraz praw własności przemysłowej; sposób i koszty sprawowania ochrony praw własności intelektualnej; sposoby i warunki rozporządzania prawami własności intelektualnej oraz ich wykorzystania dla celów komercyjnych i do dalszych badań naukowych lub prac rozwojowych; wielkości udziałów i korzyści wynikających z komercjalizacji efektów działalności naukowej” (art. 8 pkt 8 – 11).

Z treści powyższych zapisów wynika, że uczelnia na mocy umowy o finansowanie zespołu badawczego może być pozbawiona praw autorskich i praw własności przemysłowej, ale także możliwości decydowania o formie ochrony i wykorzystania wyników projektu do dalszych prac badawczych, co może pozostać nie bez wpływu na ocenę parametryczną uczelni. Jednocześnie projekt ustawy nie dookreśla, kto miałby stać się „właścicielem” powstałych w projekcie wyników: podmiot zarządzający (strona umowy o finansowanie zespołu badawczego), Skarb Państwa, MNiSW czy też Bank Gospodarstwa Krajowego (w którego strukturach jest wydzielony Fundusz), co ma istotne znaczenie chociażby z punktu widzenia zgłaszania praw własności przemysłowej do urzędów patentowych.

W sferze komercjalizacji uczelnia również może być pozbawiona prawa wykorzystania wyników projektu dla celów komercyjnych, jak również prawa do korzyści z ich komercjalizacji. Są to wszystko rozwiązania kreujące wyjątki od zasad określonych w art. 152 i następnych Ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz wynikających z art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 roku Prawo własności przemysłowej. Ponadto w przypadku wielu projektów badawczych, realizowanych przez wirtualne instytuty, powstające rezultaty będą oparte lub będą wykorzystywały wyniki wypracowane wcześniej przez badaczy w ramach ich działalności w uczelni lub uczelniach. Taka „rozproszona” własność intelektualna może utrudniać efektywną komercjalizację. Ze względu na „wirtualny” charakter instytutów, będą one musiały ponadto korzystać z infrastruktury badawczej uczelni, co jest niemożliwe bez zawarcia z nią stosownego porozumienia.

Nie ulega wątpliwości, iż ścisła współpraca tworzonych wirtualnych instytutów badawczych z uczelniami oraz ich centrami transferu technologii lub spółkami celowymi jest decydująca dla powodzenia tej inicjatywy. Ustawa powinna regulować warunki tej współpracy w możliwie precyzyjny sposób. Musi on zapewniać udział uczelni z których pochodzić będą członkowie zespołów badawczych (i ich centrów transferu technologii lub spółek celowych) w procesie ochrony wyników badań i ich komercjalizacji. Powinien gwarantować tez umieszczenie w umowach zawieranych między podmiotem zarządzającym wirtualnym instytutem badawczym a uczelniami, precyzyjnych zasad korzystania z infrastruktury badawczej i zasad dotyczących wykazywania rezultatów badań dla celów parametryzacji.

(...)

PEŁNA TREŚĆ OPINII PACTT